فهرست آلبوم های کتابخانه سلطنتی /بدری آتابای /۱۳۵۷

کتاب فهرست آلبوم های کتابخانه سلطنتی توسط بدری آتابای در سال ۱۳۵۷ تالیف و تدوین شده است.

کتاب دارای مقدمه مفصلی پیرامون محتوا و فضای کتاب است که فهرست آن بدین شرح است:
۱-مقدمه و نکاتی که در تألیف این فهرست بکار رفته است .
۲ – بیان مختصری در مورد دستگاه دوربین عکاسی .
۳- چگونگی ورود دستگاه عکاسی به کشور ایران و مطالبی راجع به آشنائی و علاقه ناصرالدین شاه قاجار به فن عکاسی .
۴ – ذکر اسامی عکاسان مشهور دوره ناصری که از آلبوم های فهرست شده استخراج شده است .
۵- بیان مختصری در مورد دستک یا دسته فرد های موجود در کتابخانه سلطنتی .
۶- کلمه ای چند درباره اندازه یا قطع کتب خطی در ادوار سابق .
۷- بیان مختصری در فن جلد سازی.
۸- نظری به نقاشخانه مبارکه ناصری.

همچنین نکاتی که در تألیف این فهرست بکار رفته است که مشروح آن چنین است:

۱ – تعداد آلبوم های تحویلی موجود مشتمل بر یکهزار و سی و نه ( ۱۰۳۹ ) مجلد به قطعات و اندازه های مختلف است که حاوی حدود چهل و دو هزار و صد و سی و دو قطعه عکس می باشد باضافه چهل و هفت ( ۴۷ ) قلم اشیاء متفرقه از قبیل مجسمه های نیم تنه و تمام تنه از ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار در خارج از کشور ایران . موضوع پنجم آلبوم های مربوط به عکس های ناصرالدین شاه قاجار کشور ایران .. موضوع ششم آلبوم های مربوط به عکس های ناصرالدین شاه قاجار خارج از کشور ایران .
جعبه مدال – تابلو نقاشی و خط زیارتنامه سه جعبه فلزی که حاوی ۲۰۶ عدد مدال و نشان از کشورهای مختلف است که ضمیمه این فهرست خواهد آمد

۲ – آلبوم های موجود حاوی عکس هایی است از مسافرت های شاهان قاجار به شهر های ایران بمنظور بازدید – زیارت – استراحت در ییلاقات و شکار گاه ها و همچنین مسافرت های به خارج از کشور که تقریبا می توان آنها را از نیمه دوم قرن سیزدهم تا نیمه اول قرن چهاردهم هجری قمری محسوب شود .

۳ – عکس های مورد بحث بوسیله عکاسان دربار و معدودی بتوسط شاهان قاجار خاصه ناصر الدین شاه و یا سفرای ایران در کشورهای خارج تهیه شده است و تعدادی توسط سلاطین و امرای دول خارج برسم هدیه اهدا گشته است که بصورت آلبوم کتابی – آلبوم مرقع – عکس دان – جعبه و محفظه های حاوی عکس بشکل های مختلف و بعضی تزئینی و هنری تشکیل شده است .

۴ – عکس ها چاپی سیاه و سفید است و معدودی باسمه ای الوان بعضی نقاشی آب و رنگش و یا سیاه قلم است

۵- نگارنده در این فهرست علاوه بر توضیح و شرح مشخصات و ممیزات وذکر تاریخ آلبوم های حاوی عکس تعداد دویست و پنجاه ( ۲۵۰ ) قطعه عکس سیاه و سفید از آلبوم ها را انتخاب و عکسبرداری نموده جهت نمونه عرضه کرده است و نیز عکس های روی جلد و درون آن از عکسهای انتخابی است .

۶- سعی شده است که آلبوم های مشابه بطور خلاصه در یک فهر مرقوم و نیز جهت تسهیل و دسترسی به عکس ها آلبوم ها را به هشت موضوع تقسیم بندی کرده که به ترتیب ذیل مندرج است:

• موضوع اول: آلبوم های مربوط به عکس های احمدشاه قاجار .
• موضوع دوم: آلبوم های مربوط به عکس های محمدعلیشاه قاجار .
• موضوع سوم: آلبوم های مربوط به عکس های مظفرالدین شاه قاجار کشور ایران .
• موضوع چهارم: آلبوم های مربوط به عکس های مظفر الدین شاه قاجار است در خارج از کشور ایران.‎
• موضوع پنجم: آلبوم های مربوط به عکس های ناصرالدین شاه قاجار است در کشور ایران.
• ‎موضوع ششم: آلبوم های مربوط به عکس های ناصرالدین شاه قاجار است در خارج از کشور ایران‎.
• موضوع هفتم: آلبوم های مربوط به عکس های محمد شاه غازی قاجار
• موضوع هشتم: آلبوم ها و عکس های متفرقه است که شامل صورت ذیل می باشد:
  آلبوم های بدون عکس – عکس متفرقه بدون آلبوم – آلبوم تمبر سکه – اسکناس – خطوط – نقاشی- قاب عکس- مجسمه – پاراوان- پیش بخاری سنگی – جعبه حاوی مدال – آلبوم عکس های پناهندگان لهستانی به کشور ایران در جنگ دوم جهانی – آلبوم های حاوی عکس های صور قبیحه

۷- در تقسیم بندی هشت موضوع آلبوم ها سعی شده است که در نهایت دقت تاریخ و سنوات مندرج در ذیل تصاویر و یا پشت جلد آلبوم ها رعایت شود و فهرست ها به ترتیب سال ها تنظیم گردد و ضمنا آلبوم های بدون ذکر تاریخ هم بلافاصله بعد از آن قرار بگیرد .

۸- طرز ساختمان و تزئینات مجلدات آلبوم های مورد بحث متفاوت و متمایز است چنانکه جلد آلبوم های اهدائی یا خریداری شده از مسالک اروپائی دارای تزئینات خاص و نقش و نگارهای بسیار زیبا و بدیع و گونه گون است که به آرم سلطنتی یا جمهوری کشور مربوطه مزین شده است .

۹ – جلد آلبوم های تهیه شده در ایران دارای روکش از مخمل و یا پارچه های زربفت و اطلس قلاب دوزی و تزئینی است و بعضی روکش چرم و یا تیماج ضربی دارد . (نگارنده کمترین سطوری چند در باب جلد سازی در همین فهرست آورده است ) .
بررسی با دیده دقت و عنایت در آلبوم های اهدائی پادشاهان و یا ۹‎

روسای جمهور بعضی از ممالک جهان و آلبوم های خریداری شده از اروپا چگونگی اوضاع و احوال آن عصر را تا حدودی روشن و آشکار ساخته و نمایانگر نهضت موفق و سریع علمی و تحولات صنعتی فعال و مثبت آن ممالک است که هم زمان با مسلمان سلسله قاجاریه در ایران بوده و اهل بینش نیک میدانند که کشور ایران در آن زمان در چه مرحله ای بوده است و این نکته از هر حیث و جهت قابل تعمق و تو جه می باشد.

در هر حال این تصاویر گویا و این چهره های آشنا مدارک و شواهدی است که یادآور گذشته نزدیک و نشانگر قسمت اعظمی از رویدادها و سلسله حوادث دوران اخیر است.
مراد آنکه عکس های مورد سخن تاریخ مصوری است متأثر و مأخوذ از اوضاع و احوال روزگاری نه چندان قدیم که می تواند در شناخت روحیات و مظاهر زندگی آن زمان چون راهنمائی صدیق ما را رهنمون باشد و اگر با دیده بصیرت و خبرت نظر شود بجای خویش عبرتی است آموزنده و شایان تفکر ۲ وتأمل …

این کتاب نفیس تاریخی در قطع رقعی و دارای ۲۸۲ صفحه متن و ۲۶۴ صفحه عکس است. جلد آن از نوع سخت و دارای کاغذهای کاهی است. عکس ها برروی کاغذهای گلاسه به چاپ رسیده اند.