طهران قدیم /آرشیو عکس داریوش تهامی /۱۳۹۴

کتاب عکس « طهران قدیم » نوشته‌ی نصرالله حدادی با عکس‌هایی از آرشیو داریوش تهامی از مکانها و مردم تهران قدیم در دوره های مختلف است. عکس‌ها در این کتاب، همگی به صورت سیاه و سفید هستند.

نصرااله حدادی در متنی به جای مقدمه در آغاز کتابِ طهران قدیم آورده است:

“نیـم قـرن پیش، در آدینه روزی، در معیت پدر و مادر ، سـوار بـر درشکه، به همراه تنی چند از اقـوام و آشنایان بـه راهـی می رفتیـم کـه بـه « گارماشین » ختم می شـد. سال ۱۳۳۸، کـه مـن کودکی چهار پنج ساله بودم. در محوطه گارماشین، مـادر که خدایـش رحمت کند – سخت و سفت مچ دسـت مـن و خواهرم را چسبیده بود تا در آن شلوغی گـم نشـویم. و پدر که سالهاسـت بـه رحمـت خـدا رفتـه و پـروردگار بیامرزدش ـ بـرای تهیه بلیط بـه داخـل صـف رفتـه بـود.
و در هر گوشه و کناری غوغایی بر پا بود و همگان در التهـاب بـه سـر میبردنـد و مـن در عالـم خردسالی نمی دانستم آنجـا چـه خبـر اسـت. عـده‌ای تخمـه و أجیـل و « آبنبات قیچی » و « خروس قنـدی » می فروختنـد. صـدای فروشنده « وق وق صاحبان » و فـرفـره بـه هـوا برخاسته بود ، و در این غوغا و ولولـه ، صـدای زنـی بـه گوش می رسید که گویا نالـه و نفرین می کرد.
با باز شدن در، مادر، مـن و خواهرم را بـه سـمت در « هـل داده و در آن کشمکش و غوغا، سـوار بـر واگـن شـدیم و لحظه ای بعـد نـیـز پـدر بـه همـراه دیگر مردهـای فامیل و آشـنـا بـه مـا پیوستند. و من در آغـوش مـادر هـاج و واج بـه اطـراف می نگریستم. …
…قطـار بـه بیابان های بین تهران و شهرری رسیده بـود. کـه هـم روندگان بر بالای سقف خسـته شـده و پاهای خود را به سمت پایین آویزان نمـوده بودند و هـم خبـری از مأمـور و آژان نبود و بالاخره بـه شاه عبدالعظیـم رسـیدیم. مـادر ، چهارچشـمی مـا را می پاییـد کـه « سر در بیابـان ننهیـم » و مردهـای فامیل از جمله پدرم ، به دنبـال جـای مناسـب بـرای پهـن کـردن بساط بودند. و با قدری جست‌و‌جو، گلیـم و پلاس هـا، فـرش زمیـن شـدند و چند اجـاق بر پا شد و سـور و سـات غـذا را « علـم کردند » و بعـد نوبت زیارت شـد. ابتـدا مردهـا بـه « پابوس آقا » رفتنـد و مـن در آن عالم کودکی شگفت زده به آن همـه شکوه و جلال می نگریستم. و بعد از بازگشت ، نوبت خانم ها بود و همه در جنب و جوش بودنـد تـا غـذا آمـاده شـود …”

نصرااله حدادی متن خود را چنین به پایان آورده‌:

“…ذکـر ایـن نکته را ضروری می دانم که در شناخت برخی از عکـس هـا، گاهی دچار شک و تردید می شدم. و تهامی عزیـز بـه کمـکـم می آمـد. برگ سبزی است تحفه درویش، و به دیده « بـی نـوا » چه کند، نـدارد بیش آن را بنگرید و کاستی هایش را بـه پـای مـن بنویسید. و قدرت و قوتش را از آن ناصـر میرباقری عزیز بدانید.
امیـد آن کـه ایـن « قـدم » تبدیـل بـه قلمـی شـده و شاید اندکی هویت این شهر حفظ شـود. حیف است که خانه تاریخی محلـه هـفـت تـن از بیـن بـرود . خانه امیـن السـلطان که سریال بـه یـاد ماندنی دایی جان ناپلئون در آن ساخته شد، در این روزها- شهریور ۱۳۹۰ ـ چـوب حـراج بـه سـرش زده اند و خانه پروین اعتصامی در پایین دسـت چهارراه سرچشمه، قصـد خرابـی اش را دارند. خانـه قـوام السلطنه در خیابان سی تیـر مـوزه شـده و خـدا را شکر که این گونه نگاهداری می شود و خانه مشیرالدوله پیرنیا در لاله زار، امید آن است که از دسـت تطـاول روزگار به دور بمانـد. و صـد افسـوس که مسجد زیبا و تاریخی میرزا حسین خـان سپه سالار، دچار کاستی هایـی شـده اسـت و چنیـن است سرنوشت بسیاری از بناهای دیگر شهرمان.
با حفظ و نگاهداری از سنت هـا، آییـن هـا، نحـوه معماری، انـواع و اقسام غذاهای اصیل ایرانی و تهرانی و زبان ها و لهجه های رو به فراموشی، به نسل های بعـد بگوییم : چـو ایـران نباشـد ، تـن مـن مبـاد ، بدیـن بـوم و بـر ، زنـده یـک تـن مبـاد.”

پس از متن نویسنده کتاب، داریوش تهامی نوشته است:

“یک عکس خوب گویاتر از هزار نامه است. بهترین یادگار عکـس هم زمان با یادگیری الفبای فارسی در دوران خردسالی این دو جمله را که با خطی درشت و زیبا در محل کار پدرم واقع در میدان بهارستان بر روی تابلویی نصب شده بر روی دیوار آموختم.
پدرم مرحوم سید جواد تهامی از عکاسان هنرمنـد نـسـل دوم عکاسی در ایران بود. که نسل اول آن به ورود دوربین عکاسی و سرآغاز پیدایش هنر عکاسی در ایران بر می گردد. که در اواسط دوران پادشاهی ناصر الدین شاه قاجار که خود به عکاسی علاقمند بود و از درباریان و اهـل حـرم عـکـس هـای و بسیاری می گرفت. و دیگر میرزا عبدا … قاجار در مدرسه‌ی دارالفنون عکاسخانه‌ای دایر کرد و آنتوان سوروگین . ماشاا … خان عکـاس . ارنست هولستر . آقا رضـای عکاس باشی . اسدا … خان پروین . جهانگیرخان مصور رحمانی . فتح ا … راد و چند تن دیگر آن را ادامه دادند . پدرم در دوران نوجوانی نزد دو سه نفر از افراد نامبرده شاگردی کرد و عکاسی را آموخت. و در سال ۱۳۰۷ مستقلاً عکاسخانه‌ای در سه راه امین حضور راه اندازی کرد. و در سال ۱۳۲۳ به مکان فعلی واقع در میدان بهارستان روبروی مجلس نقل مکان کرد و با نام فتوگرافی تهامی به فعالیتش ادامه داد.
در سال ۱۳۶۲ بعد از بیش از نیم قرن عکاسی دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت. آن مرحوم بیش از آن که عکاسی را به عنوان یک شغل و وسیله ی کسب درآمد و کسب ثروت بداند آن را یک هنر می دانست و بدان عشق می ورزید. نتیجـه این که هزاران هزار عکس مرتبط با تاریخ ایران در موضوعات مختلف از قبیـل خیابان ها ، بناهای تاریخی ، مشاهیر و زندگی اجتماعی مردم گرفت و هـم چنین از عکاسان دیگر خریداری کرد که در نتیجه آرشیو بزرگ تصویری فراهم نمود که همواره مورد استفاده محققین، هنرمندان، نویسندگان و ایران شناسـان ضمیمه هـا و موضوعات مختلف بوده است …

… به یاد دارم در آن دوران بسیاری از فرهیختگان و نام آوران کشورمان در عرصه های مختلف فرهنگ از تاریخ نگاری گرفته تا موسیقی و سینما که با پدرم دوستی دیرینه‌ای داشتند ضمن دلداری من از غم فقدان پدر همیشـه مـرا تشـویق می کردند که راه پدرم را ادامه دهم.
خواست و لطف خداوند که نیروی قوی‌ای در درونم ایجاد کرد که باید چنین کنم و چنین شد. سال ها پشت سر هم گذشت و حقیر ضمن این که چراغ فتوگرافی تهامی را روشن نگه داشته ام، کوشیده ام نـام پدرم در غبار خاطره ها گم و فراموش نشود. و در جهت تکمیل آرشیو پدرم و ارائه‌ی این تصاویر به هموطنان عزیزم به جلو رفته ام. کتاب های مختلفی از تصاویر این آرشیو منتشر کردم که در این جا باید عرض کنم :
کتاب حاضر که به همت و پشتکار جناب آقای ناصر میرباقری مدیر گرامی و هنرمند خانه فرهنگ و هنر گویا و قلم شیوا و صمیمی جناب آقای نصرا … حدادی تهران شناس یکتا به زیور طبع در آمده است را بهترین کتابی می دانم که نام تهامی در آن نقش بسته است. در خاتمه خوشحالم که خدمت‌گزار ناچیزی برای ایران همیشه سرفراز بوده و هستم. “

این کتاب در قطع وزیری و با جلد سخت به چاپ رسیده است.